Lepelaar Nala kreeg als bijna-vliegvlug kuiken, op 30 juni 2025 op Schiermonnikoog een zender. Ze is daardoor te volgen op www.globalflywaynetwork.org (bekijk de data van de voorbije maand want door het weinige zonlicht geeft de zender hier ‘s winters minder vaak gegevens door). Nala is nog steeds op Schiermonnikoog en lijkt er deze winter te blijven. Ook Omrop Fryslân schreef hierover een artikel.
Voor zover wij weten, heeft er nog niet eerder een lepelaar op Schiermonnikoog overwinterd. Maar misschien weten we dat niet goed, want op de Oosterkwelder waar Nala nu verblijft komen ’s winters maar weinig waarnemers.
Haar zender vertelt ons dat ze op de kwelder in de geulen foerageert. Ze is trouw aan een klein deel van de Oosterkwelder. Uit onderzoek van Hannah Charan-Dixon en collega’s van de Rijksuniversiteit Groningen bleek dat daar in afgelopen jaren in november nog veel grondels in de geulen zitten. Maar is dat in december 2025 ook zo?
Gewapend met verschillende netten togen Folkert Abma, Marjolein, Petra de Goeij en Theunis Piersma op 21 december, de kortste dag van het jaar, naar de geul waar Nala de laatste weken foerageerde. Een standaard garnalennetje van het type dat Folkert op het strand gebruikt om geïnteresseerde bezoekers te laten zien wat er allemaal in de branding leeft, bleek het perfecte net te zijn om potentiële lepelaarprooien te bemonsteren. Terwijl hij het netje door het ondiepe water van de geul duwde, leek Folkert nog het meest op een foeragerende lepelaar.
Bij de eerste vispoging was het gelijk raak. In het netje zaten veel brakwatersteurgarnalen en er zaten ook kleine grondels tussen. De steurgarnalen waren niet groot (2-3 cm lang), de grondels wat groter (3-4 cm lang), maar waar de dichtheden hoog waren (meer dan 10 prooien per vierkante meter) zou Nala er wellicht genoeg kunnen vangen om een dagrantsoen te verzamelen. Zuidelijker langs de trekroute eten lepelaars trouwens vaak brakwatersteurgarnalen, al waren ze in zuid-Bretagne met een lengte van 3-5 cm wel wat groter dan die in de geul op de Oosterkwelder.
In deze geul (nummer 1 in de tabel) zat een drempel, zodat er ook tijdens laagwater over een lengte van honderden meters 5-15 cm water bleef staan. Tweehonderd meter westelijker lag een geul waar Nala veel minder vaak is geweest. In deze geul (nummer 2) zonder drempel, was bij laagwater een stroompje tussen de modder over. Daarin ving Folkert veel minder garnalen en visjes dan in geul 1, maar wel een paar kleine, één cm lange, haring-achtige witvisjes.
Tijdens het vissen hadden we vooral oog voor… het vissen. We keken pas weer goed om ons heen toen de zon achter de horizon dreigde te zakken. Met de kijkers zagen we een halve kilometer lager op de kwelder een witte vogel en door de telescoop bekeken bleek het te gaan om een grote zilverreiger. Maar, een paar meter verderop zat nóg een witte vogel, wat kleiner van stuk en met een zwarte vlek op de rug. Een lepelaar met een zender dus (vanwege het zwarte zonnepaneel): het was Nala! Ze was vijf minuten in beeld en verdween toen foeragerend in een geul.
Inmiddels zijn we twee dagen verder. Na een eerste nacht met vorst komen er meer dagen met temperaturen onder nul en oostenwind aan. Overleven de lepelaars die nu nog in Nederland zijn deze koude Kerst? Gaan ze misschien alsnog op trek? Zal de zon, die met de koude oostenwind gepaard gaat, de batterijen van Nala’s zender voldoende opladen, zodat we weer kunnen zien hoe het met haar gaat?
Tabel. Gegevens van de 8 loopjes met het garnalennet in twee geulen op de Oosterkwelder (1: oostelijke geul met staand water van 5-15 cm diep; 2: getijdengeul met een 5-15 cm diepe kreek en slikranden), op 21 december 2025, 15-16 uur. Het totale aantal potentiële lepelaar-prooien per m2 is berekend voor het gebruikte garnalennetje met een 40 cm brede opening en een staplengte van Folkert van 70 cm.
| Nr | Geul | nstappen | nsteurgarnaal | nbruine garnaal | ngrondel | nwitvisje | Σaantal/m2 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 1 | 20 | 55 | 1 | 3 | 10,6 | |
| 2 | 1 | 10 | 110 | 3 | 40,4 | ||
| 3 | 1 | 10 | 7 | 2,5 | |||
| 4 | 1 | 10 | 15 | 1 | 5,7 | ||
| 5 | 1 | 20 | 15 | 2,7 | |||
| 6 | 1 | 20 | 65 | 3 | 12,1 | ||
| 7 | 2 | 20 | 1 | 1 | 0,4 | ||
| 8 | 2 | 50 | 1 | 4 | 0,4 |
